Etik İlkeler ve Yayın Politikası

Tarihbilim Dergisi, yayıncılık süreçlerinde akademik dürüstlük, şeffaflık ve bilimsel tarafsızlık ilkelerini en üst düzeyde benimser. Dergimiz, uluslararası akademik yayıncılık standartlarını güvence altına almak amacıyla Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics - COPE), Açık Erişim Bilimsel Yayıncılar Birliği (OASPA), DOAJ ve Dünya Tıbbi Editörler Birliği (WAME) tarafından ortaklaşa yayımlanan “Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri” (Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing, 2022) beyanını bütünüyle kabul eder ve uygular. Uluslararası dizinlerin kriterleri doğrultusunda, akademik suistimalin önlenmesi dergimizin en temel editoryal sorumluluğudur.

Bu kapsamda belirlenen temel yayın etiği politikalarımız aşağıda tasnif edilmiştir:

Akademik Suistimal ve Bilimsel Literatürün Bütünlüğü 

Bilimsel literatürün güvenilirliğini sarsacak her türlü eylem etik dışı kabul edilir ve kesinlikle reddedilir.

  • İntihal ve Benzerlik: Dergiye sunulan tüm makaleler iThenticate/intihal.net yazılımları ile taranır. Kaynakça hariç benzerlik oranının %15’i aşmaması beklenir. İntihal, kendi eserinden usulsüz alıntı (oto-intihal/duplikasyon) ve dilimleme kesin ret sebebidir.

  • Veri Tahrifatı ve Uydurma: Araştırma verilerinin manipüle edilmesi/falsification veya hayali veri-kaynak üretilmesi/fabrication durumlarında makale derhal süreçten çıkarılır.

  • Atıf Manipülasyonu: Yazarların yalnızca kendi atıf sayılarını artırmak amacıyla, çalışmanın içeriğiyle bağdaşmayan yersiz referanslar kullanması yasaktır.

Yazarlık ve Katkı Payı 

  • Yazarlık Kriterleri: Bir makalede yazar olarak yer alacak kişilerin, çalışmanın kavramsallaştırılmasına, tasarımına, veri analizine ve metnin yazımına doğrudan ve somut akademik katkı sağlamış olması zorunludur. (ICMJE kriterleri esastır).

  • Etik Dışı Yazarlık: Katkısı olmayan kişilerin yazar olarak eklenmesi (armağan/sahte yazarlık) veya katkısı olan kişilerin çıkarılması (hayalet yazarlık) bilimsel suistimaldir.

  • Yapay Zekâ (AI) Kullanımı: Metin üretimi veya veri analizinde Yapay Zeka (LLM) araçları kullanılmışsa, bu durum “Teşekkür/Beyan” bölümünde açıkça belirtilmelidir. Yapay zekâ hiçbir koşulda yazar statüsüne sahip olamaz.

Çıkar Çatışmaları 

  • Yazarlar: Çalışmalarını etkileyebilecek her türlü finansal, kurumsal veya kişisel ilişkilerini başvuru esnasında açıkça beyan etmekle yükümlüdürler.

  • Hakemler: Değerlendirmeleri için atandıkları makalenin yazarları, fon sağlayıcıları veya kurumları ile olası bir çıkar çatışması saptadıklarında, durumu derhal editöre bildirmeli ve hakemlikten çekilmelidirler.

  • Editörler: Karar alma süreçlerinde tam bağımsızdırlar. Editörler, yazar veya hakemlerle kişisel ya da profesyonel çıkar çatışması içinde oldukları makalelerin editoryal süreçlerini yönetemezler.

Şikâyetler ve İtirazlar 

Tarihbilim Dergisi, hakem kararlarına yönelik yazar itirazlarını veya yayımlanmış makalelere dair akademik etik ihlal şikayetlerini büyük bir ciddiyetle ele alır.

  • İtiraz ve şikâyetler doğrudan baş editörlüğe (tarihbilim.org adresinden) yazılı ve gerekçeli olarak iletilmelidir.

  • Baş Editör, iddiaları objektif bir şekilde inceler, gerekirse bağımsız dış uzmanlardan görüş alır ve şikayetçiye/yazara COPE yönergeleri çerçevesinde şeffaf, hızlı ve yapıcı bir geri dönüş yapar.

Veri Paylaşımı ve Yeniden Üretilebilirlik 

Tarihsel araştırmaların nesnelliği ve teyit edilebilirliği adına, yazarların araştırmalarına temel teşkil eden ve telif/izin ihlali yaratmayan birincil kaynakları, arşiv belgelerini veya veri setlerini makale ekinde  veya açık erişimli veri depolarında paylaşmaları güçlü bir şekilde teşvik edilir.

Fikri Mülkiyet ve Etik Denetim 

  • Fikri Mülkiyet: Dergide yayımlanan tüm makaleler Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası (CC BY-NC 4.0) lisansı ile açık erişime sunulur. Yazarlar eserlerinin mülkiyet haklarını korurken, dergiye ilk yayımlama hakkını devretmiş olurlar.

  • Etik Denetim: Arşiv belgeleri, nadir eserler veya özel koleksiyonlara, görsel malzemeler, haritalar vb., dayalı araştırmalarda yasal kullanım hakları ve gerekli izinlerin alınmış olması yazarın mutlak sorumluluğundadır.

Yayın Sonrası Tartışmalar, Düzeltme ve Geri Çekme 

Dergi yönetimi, bilimsel tartışmaya değer veren bir tutumla, yayımlanan eserlere yönelik akademik eleştiri yazılarına sayfalarını açar.

  • Düzeltme: Yayımlanmış bir makalede araştırma sonuçlarını bütünüyle etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse, izleyen sayıda şeffaf bir düzeltme metni yayımlanır.

  • Geri Çekme: Orijinal makalenin bulgularını geçersiz kılan temel hatalar, sahte veri kullanımı, mükerrer yayın veya ağır intihal durumları saptanırsa, makale COPE Retraction Guidelines (Geri Çekme Yönergeleri) uyarınca derhal geri çekilir. Geri çekme kararı, gerekçesiyle birlikte dijital platformlarda açıkça ilan edilir.

Paydaşların Görev ve Sorumlulukları

Editörlerin Sorumlulukları

  • Karar Bağımsızlığı: Editörler, dergiye gönderilen makalelerin kabulüne veya reddine karar verirken milliyet, cinsiyet, dini veya siyasi inanç gibi unsurlardan tamamen bağımsız, yalnızca bilimsel kalite, özgünlük ve dergi hedeflerine uygunluk kriterlerini gözetirler. Yayıncı veya herhangi bir kurum editoryal kararlara müdahale edemez.

  • Gizlilik ve Kör Hakemlik: Değerlendirme süreci, istisnasız çift kör hakem (double-blind peer review) yöntemiyle yürütülür. Editörler, yazar ve hakem kimliklerini kesinlikle gizli tutmakla mükelleftir.

Hakemlerin Sorumlulukları

  • Objektiflik ve Yapıcılık: Hakem değerlendirmeleri akademik nesnellik sınırları içinde, kanıta dayalı ve yapıcı olmalıdır. Yazarların şahsını hedef alan, bilimsel olmayan veya aşağılayıcı ifadeler sansürlenir veya hakem değerlendirme dışı bırakılır.

  • Yetkinlik ve Zamanlama: Hakemler, yalnızca uzmanlık alanlarına giren metinleri değerlendirmeyi kabul etmeli ve taahhüt ettikleri süre zarfında raporlarını teslim etmelidir.

Yazarların Sorumlulukları

  • Özgünlük ve Tekil Başvuru: Yazarlar, sundukları makalenin daha önce hiçbir mecrada farklı bir dilde dahi olsa yayımlanmadığını ve eşzamanlı olarak başka bir derginin değerlendirme sürecinde bulunmadığını taahhüt eder.

  • Doğruluk: Araştırma yöntemi, kaynakları ve bulguları akademik literatür kurallarına uygun olarak şeffafça sunulmalı; metin içi atıflar ve kaynakça eksiksiz olmalıdır. Eğitici, kurumsal veya finansal destekleyiciler mutlaka belirtilmelidir. Tek bir araştırma projesi veya tezden üretilen yayınlar ilk dipnotta açıkça beyan edilmelidir.